>Verdediging of barbarij
verdediging of barbarij

Door Walter Van Steenbrugge – 23/09/2018 – In de kijker

verdediging of barbarij

Het soortgelijk gewicht van een rechtsstaat wordt bepaald door de humane benadering van criminelen, gedetineerden en verworpenen.

Elke straf of sanctie behoort gedragen te worden door inlevingsvermogen. Dat wil zeggen dat rechters zich moeten verplaatsen in de Sitz im Lebenvan de medemens.

Aangehitste publieke opinies hebben daar vaak last mee. Zo hebben daders van een terroristische slachtpartij ook recht op verdediging. Wie hen dat ontzegt stelt zich buiten de rechtsstaat op. Het recht is niet de papieren cover van emotionele drama’s. Een strafproces is enkel legitiem zolang het de dader niet vernietigt als levend wezen. Hij blijft een mens.

Ook de sans-papiers, de transmigranten, zijn mensen, evenwaardig als zij die met één stukje paspoort de ganse wereld rondreizen. Zij worden nochtans met hun kinderen de papieren ontzegd, hun identiteit afgenomen en opgesloten, desnoods in gehuurde kooien of drijvende pontons. Woorden als deportatie of terugdrijvend wrakhout zijn niet uit de lucht. Voor hen is iedere verdediging onbestaand of artificieel, zelden kwaliteitsvol.

Politici hebben deze miserabele ontzegging van rechten overgenomen in hun publiek discours. De aanstellerij van wraakengelen wordt toegejuicht. Dagelijks wordt de doodstraf voltrokken in zogenaamde morele dictaten. Het eigen, met de billen dichtgeknepen, volk heerst boven alles, en al zeker boven gelijkheid, evenwaardigheid en non-discriminatie. De geschiedenis heeft niet veel geleerd, de holocaust lag immers ingebed in het ontnemen van basisrechten, zoals het recht op verdediging. Op dat mensonterend verval entte zich in 1950 het Europees Verdrag voor de rechten en fundamentele vrijheden van de mens. Aan dat bolwerk wordt vandaag echter gestaag afbreuk gedaan, men wil het Mensenrechtenverdrag slopen, minstens omzeilen, zo zegde een bewindvoerder het zelfs letterlijk. Een internationale oplossing met dialoog en zin voor herverdeling van middelen en ruimtes is te verkiezen boven de nietsontziende afvoer, die niet zelden gepaard gaat met schuimbekkend getweet.

Persoonlijke omstandigheden van de zwakke, van de vervolgde, horen bij de röntgenfoto van ieder misdrijf. ‘De mens is zoek’ is een welhaast algemene klacht van de socioloog. In talloze strafzaken is echter ook de dader zoek, dat wil zeggen : hij wordt afgesplitst van de gepleegde feiten. Het tarief overheerst de doorgronding van de mens achter de daad.

Ik heb een internationaal bekend politiek leider ooit horen zeggen: van vergeving komt steeds meer razernij. Hij zei dit in een context van oorlogsslachtoffers. Welnu ik zeg dan: liever razernij dan opgekropte frustratie, gebeiteld in sleur en immobilisme. Een genuanceerde sanctie, op mensenmaat gesneden, hoeft niet te leiden tot vergeving. Vergeven is een morele, Bijbelse, categorie die niemand per decreet kan worden opgelegd. De strafmaat moet een eigen objectiviteit hebben, ook al wordt ze door mensen uitgesproken.

Ik weet dat een straffeloze maatschappij in chaos en anarchie eindigt, maar de straf als enige respons, als relikwie, leidt evengoed tot ontwrichting van mens en maatschappij. In een humane rechtspraak worden relikwieën geweerd. De straf moet een uitgestoken hand zijn naar de samenleving, vermag geen doel op zich te zijn. In reactionaire tijden, zoals vandaag, wordt de straf verabsoluteerd als het begin en het einde van de rechtspraak. Dat is een stinkende aberratie. Het zou het recht op verdediging relativeren, wat neerkomt op onvervalste barbarij. Criteria van uitsluiting zijn niet grondstoffelijk voor geluk en welzijn.

Blinde terreur heeft de hang naar slachtofferisme nog doen toenemen. Begrijpelijk, maar laat het recht op verdediging onverlet. Wie dat loslaat opent de grauwe poort naar lynchethiek. En dat is bij mijn weten geen praktijk meer die een geciviliseerde samenleving verdraagt.

Eigenlijk is de straf een welgekomen uitvinding. Ze bedwingt wraaklust binnen de grenzen van een humanitaire samenleving, ze doet recht aan maatschappelijke wonden en ze helpt plegers van misdaden op een hobbelige weg naar een nieuw leven. De straf als instrument van de omschakeling. Zoals in het voetbal waar de meest fijnbesnaarde voetballer de omschakeling op zich neemt. Daders zijn niet de zwarte vlek op de ets van de meesterschilder, ze blijven medemens. Elke straf die deze toets niet kan doorstaan is verwerpelijk.

Verdedigen is het unieke, maar enige antwoord op brute machtsontplooiing. In de aan de buitenkant soms mooie justitiepaleizen heersen ook vandaag nog binnenin teveel zonnekoningen. De moeilijke afweging tussen het algemeen belang versus de individuele tekortkomingen of vermeende fouten van hij of zij die terechtstaat, wordt er te dikwijls gebannen. Het eigen grote gelijk en ego van Vrouwe Justitia zit een evenwichtige tegenspraak menigmaal dwars. Ze zou ook moeten weten dat macht steeds moet gecontroleerd worden, anders gaapt de gevaarlijke ruimte van het machtsmisbruik, waar rebellen, progressieven en vrijheidsdenkers eerst worden aangeschoten. De trias politica verwordt dan tot schijn. Het is de ziekte van deze tijd en van dit land.

Verdedigen is de ultieme daad van verzet tegen de macht en is daarom ook de dichtste bondgenoot van de schoonheid, wars van sleur, grijsheid en schraalheid. Zonder verdediging heerst enkel de dynastie van de haat, de willekeur en de vergelding, sterft iedere tegenspraak en verdwijnt elke tegenstroom. Verdedigen moet daarom ook een ambacht blijven, die zich niet bezondigt aan stukwerk, maar creëert op de tafel van wetten en rechtsregels.

Verdedigen is als de onbegrensde liefde, is de passie in zijn zuiverste soort. En passie overwint alles, zelfs de dood.

Meer info over het evenement via deze link of op www.straf.life

delen op

Blijft u graag op de hoogte
van onze visie op advocatuur
en de actualiteit?
Geïnteresseerd in lezingen of studiedagen?

schrijf u in op onze nieuwsbrief

Blijft u graag op de hoogte
van onze visie op advocatuur
en de actualiteit?
Geïnteresseerd in lezingen of studiedagen?

schrijf u in op onze nieuwsbrief

2018-09-23T16:32:59+00:00